BIBLIOGRAFIA

Berkowski, B. 2002. Famennian Rugosa and Heterocorallia from southern Poland. Acta Palaeontologica Polonica 61, pp 3 - 88.

Borcuch, E. 2004. Koralowce Rugosa z rodziny Disphyllidae w dewonie Świętokrzyskim: rodzaje Disphyllum i Temnophyllum. [Praca dyplomowa licencjacka]

Gunia, T. 1962. Fauna otoczaków wapieni a zagadnienia wieku zlepieńców Witoszowa (Dolny Śląsk). Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego 32, z. 4, pp 493 - 528.

Hill, D. 1981. Coelenterata, Supplement 1, Rugosa and Tabulata. In K. Teichert (ed.) Treatise on Invertebrate Paleontology, F 1 - 2, I - IX + 1 - 762

Jasinska, M. 2004. Koralowce Rugosa dewonu Swietokrzyskiego, rodzina Disphyllidae, rodzaj Hexagonaria. [Praca dyplomowa licencjacka]

Krupa, J. 2004. Koralowce Rugosa z rodzin Cystiphyllidae, Fasciphyllidae i Stringophyllidae w dewonie Polski południowej. [Praca dyplomowa licencjacka]

Oliver W. A. jr. i Pedder A. E. H. 1979. Rugose corals in Devonian stratigraphical correlation. In: The Devonian System, Special papers in Palaeontology 23, pp 233 - 248.

Pedder A. E. H. i Oliver W. A. jr. 1990. Rugose coral distribution as a test of Devonian palaeogeographic models. In: Palaeozoic Palaeogeography and Biogeography, Geological Society Memoir 12, pp 267 - 275.

Racki, G., Wrzołek, T., Słupik, A., & Nowak, B., 1993. Nowe dane o dewonie antykliny Siewierza na podstawie wiercenia WB - 12. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego, Geologia 12 - 13, pp 110 - 125.

Racki, G. 1993. Evolution of the bank to reef complex in the Devonian of the Holy Cross Mountains. Acta Palaeontologica Polonica 37, pp 87 - 182.

Scotese C. R. i McKerrow W. S. 1990. Revised World maps and introduction. In: Palaeozoic Palaeogeography and Biogeography, Geological Society Memoir 12, pp 1-21.

Wrzołek, T. 1982. Cyathophyllum diffusum sp. n. from the Frasnian deposits of the Holy Cross Mts. Acta Geologica Polonica 31 3/4, pp 169-175, 6 pls.

Wrzołek, T. 1993. Rugose corals from the Devonian Kowala Formation of the Holy Cross Mountains. Acta Palaeontologica Polonica 37, pp 217 - 254.

Wrzołek, T. & Wach, P. 1993. Tetracoral genus Spinophyllum in the Devonian of the Holy Cross Mts, Poland. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego / Geologia 12/13, pp 47-63.

Wrzołek, T. 2002. Siphonophrentidae (Rugosa) in the Devonian of Poland. Coral Research Bulletin 7, pp 229 - 240

Wrzołek, T. 2005. Devonian rugose corals of the Phillipsastrea hennahii species group. Acta Geologica Polonica 55 (2), pp 163-185.
pełny tekst (pdf)

Wrzołek, T. 2007. A revision of the Devonian rugosan phillipsastreid genus Smithicyathus. Acta Palaeontologica Polonica 52 (3), pp 609-632.
pełny tekst (pdf)

Streszczenia:

Gunia, T. 1962: Fauna otoczaków wapieni a zagadnienia wieku zlepieńców Witoszowa (Dolny Śląsk). Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego 32, z. 4, pp 493 - 528.
    Praca zawiera opis fauny znalezionej w otoczakach wapieni na wzgórzu Lipina w depresji Świebodzic. Na jej podstawie ustalono, że otoczaki wapieni pochodzą z utworów dolno- i środkowofrańskich nie znanych in situ na obszarze Sudetów Środkowych. Osady tych dwu podpięter leżały pierwotnie na południowy zachód od Witoszowa na gnejsach sowiogórskich. Ich erozja nastąpiła po środkowym franie, a przed dolnym famenem i była związana z wydźwignięciem strefy ramowej. Autor nie znajduje dowodów potwierdzających istnienie w południowej części depresji Świebodzic fazy "premarsyjskiej", z którą autorzy niemieccy wiązali powstanie zlepieńców zawierających otoczaki dolno- i środkowofrańskie.

Racki, G., Wrzołek, T., Słupik, A., & Nowak, B., 1993: Nowe dane o dewonie antykliny Siewierza na podstawie wiercenia WB - 12. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego, Geologia 12 - 13, pp 110 - 125.
    W profilu wiercenia WB-12 Siewierza stwierdzono ponad 180-metrową serię nieznacznie zdolomityzowanych wapieni żywetu, w obrębie których wyróżniono 9 kompleksów litologiczno-faunistycznych. Sekwencja ta obejmuje ogniwa na ogół starsze od znanych z odsłonięć na wzgórzu Brudzowice-Dziewki, uzupełniło to informacje o wykształceniu i cyklicznym (?trójetapowym) rozwoju facjalnym regresywnej sekwencji "wapieni z Dziewek". Przedyskutowano zasięg tej jednostki litostratygraficznej, jej relacje do warstw stringocefalowych z Gór Świętokrzyskich oraz przedstawiono skład i wartość biostratygraficzną urozmaiconego zespołu stromatoporoidów i koralowców (41 taksonów) z opisywanego wiercenia.

Racki, G. 1993: Evolution of the bank to reef complex in the Devonian of the Holy Cross Mountains. Acta Palaeontologica Polonica 37, pp 87 - 182.
    Żywecko-frańska seria stromatoporoidowo-koralowcowa Formacji z Kowali w południowej części Gór Świętokrzyskich została podzielona stratygraficznie i skorelowana z innymi sekwencjiami na podstawie cykli sedymentacyjnych o charakterze sekwencji spłycających się ku stropowi (shallowing upward). Datowanie podstawowych poziomów transgresywnych przez konodonty oraz wybrane skamieniałości bentoniczne (ramienionogi, koralowce) wskazuje, że cykliczność ta odzwierciedla głównie eustatyczne zmiany poziomu morza. Zakończenie eifelskiej fazy hipersalinarnej depozycji typu "sabha" było przypuszczalnie wynikiem zmian klimatu na bardziej humidny i (lub) pulsów transgresywnych. Rozległa dwuetapowa kolonizacja platformy węglanowej Regionu Kieleckiego nastąpiła na pograniczu eiflu i żywetu oraz w środkowym żywecie. Co najmniej 4 pulsy pogłębień spowodowały skokowe zatapianie wielkiej platformy węglanowej i zastąpienie niezróżnicowanej stringocefalowej ławicy biostromalnej ("biostromal bank") przez sitkówczański kompleks ławicowy, a następnie - dymiński kompleks rafowy.
    Wymieranie pod koniec żywetu w regionie świętokrzyskim zachodziło w warunkach destabilizacji ekosystemu szelfowego przez raptowne zmiany eustatyczne. Późnożywecki zalew miał najbardziej rozległe skutki, powodując zatopienie części platformy oraz napływ nowej grupy gatunków ze strefy łysogórsko-kostomłockiej. okres pewnej stagnacji biotycznej w interwale przejściowym żywetu i franu był urozmaicony jedynie zdarzeniem epejrogenicznym. Rzutowało ono m.in. na przejściową poprawę cyrkulacji wód i rozwój bardziej bogatych zespołów bentosu w śródpłyciznowym obszarze chęcińskim. Wzrost rafy w centralnej strefie dymińskiej był efektem rosnącego tempa transgresji we wczesnym franie oraz dopływu trzeciej fali imigrantów, w tym unikatowej biocenozy kopców mułowych typu kadzielniańskiego oraz rafotwórczych zespołów stromatoporoidów i cjanobakterii. Ostateczny upadek rafy był następstwem połączonych ruchów eustatycznych i tektonicznych, zintensyfikowanych w trakcie wielkiego kryzysu poźnofrańskiego.

Wrzołek, T. 1982: Cyathophyllum diffusum sp. n. from the Frasnian deposits of the Holy Cross Mts. Acta Geologica Polonica 31 3/4, pp 169-175, 6 pls.
    Przedmiotem pracy jest opis nowego gatunku koralowca czteropromiennego Cyathophyllum diffusum sp. n. z osadów górnego franu odsłoniętych w kamieniołomie Jażwica w Górach Świętokrzyskich (patrz fig. 1, tab. 1 oraz pl. 1-6). Cechami diagnostycznymi nowego gatunku jest obecnosć rozproszonych trabekul peryferycznych części septów (pl. 2, fig. 1-2, fig. pl. 3, fig. 2a; pl. 4, fig. 1a, 1b), oraz występowanie dissepimentów interseptalnych (nowy termin), które są pęcherzami wypikłymi w kierunku dystalnym, leżącymi między trabekulami poszczególnych septów (najwyraźniej widoczne pl. 5, fig. 1b, 1c; por. pl. 1, fig. 2). Zwrócono uwagę na inny typ dissepimentów interseptalnych występujący u gatunku Iowaphyllum mutabile Tsien, 1977: w tych częściach koralita, gdzie są one rozwinięte, dissepimenta interseptalne przerywają ciągłość trabekul, a te ostatnie przybierają postać niskich wyrostków na dystalnych powierzchniach dissepimentów interseptalnych (pl. 6, fig. 4a-4c). Wskazano prawdopodobne znaczenie funkcjonalne przedstawionych przedstawionych cech (tj. rozproszenia trabekul i rozwoju dissepimentów interseptalnych). Jak dowodzą Hubbard i Pocock (1972) skomplikowane struktury kielicha występują u koralowców o podwyższonej zdolności do odrzucania osadu.

Wrzołek, T. 1993: Rugose corals from the Devonian Kowala Formation of the Holy Cross Mountains. Acta Palaeontologica Polonica 37, pp 217 - 254.
    Koralowce czteropromienne z żywecko-frańskiej formacji wapieni z Kowali SE częście Gór Świętokrzyskich (Fig. 1) układają się w następstwo pięciu charakterystycznych zespołów, wyznaczających lokalne zony biostartygraficzne.
    Dwie najniższe z nich stwierdzono w obrębie warstw stringocefalowych żywetu. Pierwsza, Zona Pseudohexagonaria(?) laxa, zawiera stosunkowo zróżnicowany zespół gatunków, wiele z nich występuje również poza obszarem świętokrzyskim (w tym w wapieniach z Dziewek obszaru Śląsko-Krakowskiego), co wskazuje na "otwarty" charakter morza stringocefalowego. Kolejny zespół, Temnophyllum occidentale, jest znacznie słabiej zróżnicowany taksonomicznie; także wskaźniki facjalne sugerują relatywnie "zamknięty" charakter zbiornika tej doby.
    Górnożywecki zespół Acanthophyllum sp. n. występuje jedynie lokalnie w obrębie ogniwa wapienia mikrytowego z Jaźwicy (dokładniej: w poziomie liliowcowo-koralowcowym Sowich Górek), lecz jego silne zróżnicowanie gatunkowe oraz kosmopolityczny charakter koralowców są typowe dla pulsu transgresywnego (cykl T-R IIb Johnsona et. al. 1985, patrz Racki 1993).
    Kolejne zespoły, Disphyllum (dolne warstwy sitkówczańskie i wapienie chęcińskie; także wapienie łomu karmelickiego w Dębniku) oraz Macgeea-Thamnophyllum (Ogniwo z Kadzielni, górne warstwy sitkówczańskie) ponownie charakteryzują się zubożeniem gatunkowym. Choć Rugosa pojawiają się tu niekiedy masowo, to jednak jako nieliczne gatunki, a także jako podrzędny ilościowo składnik kompleksów skalnych, w których występują. Świadczy to o relatywnie "zamkniętym" typie późnożywecko-wczesnofrańskiego zbiornika SE części Gór Świętokrzyskich. Z drugiej strony słabym echem wczesnofrańskiego cyklu T-R IIc jest zapewne zastąpienie zespołu Disphyllum przez Macgeea-Thamnophyllum.
    Nowe taksony, zaproponowany w niniejszej pracy to: Diffusolasma gen. nov., gatunek typowy Cyathophyllum diffusum Wrzołek 1982, duży osobniczy disfyllid, pochodzący zapewne od Spinophyllum i wykazujący homeomorfię do niektórych osobniczych Cyathophyllum (sensu Birenheide 1963); Sociophyllum severiacum sp. nov., z nadzwyczaj rzadkimi presepimentami i wklęsłym do płaskiego profilem tabularium; Temnophyllum zamkowae sp. nov., bez grubej septoteki, z septum głównym(?) zazwyczaj skróconym i z bardzo krótkimi septami drugiego rzędu; Hexagonaria hexagona kowalae subsp. nov., z karinacją septów słabiej zaznaczoną niż u podgatunku nominalnego.

Wrzołek, T. & Wach, P. 1993. Tetracoral genus Spinophyllum in the Devonian of the Holy Cross Mts, Poland. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego / Geologia 12/13, pp 47-63.
    W artykule opisano i zilustrowano osobnicze koralowce czteropromienne o septach radialnie ułożonych i opatrzonych poprzecznymi karinami. Pochodzą one z Gór Świętokrzyskich (rys. 1), zostały znalezione w wyższym żywecie i franie (rys. 2), gdzie stanowią na ogół podrzędny ilościowo składnik biocenoz bentonicznych.
    Zaliczono je do rodzaju Spinophyllum Wedekind, identycznego z Truncicarinulum Yu et Kuang i Charisphyllum Oliver et Sorauf.
    W badanej kolekcji stwierdzono 4 gatunki/podgatunki:
    1) Spinophyllum longiseptatum (Lütte) - pl. 1: 1-5, tab. 1 - z górnego żywetu Sowich Górek; duże (ponad 20 mm średnicy) korality z silnie pogrubionymi, prostymi septami, brzegi kielichów lekko wygięte;
    2) S. aff. longiseptatum (Lütte) - pl. 1: 6 - pojedyńczy okaz z górnego żywetu Laskowej; podobny do poprzedniego gatunku, lecz z tendencją do dwubocznej symetrii ułożenia septów;
    3) Spinophyllu aiense aiense (Soshkina) - pl.2: 1-6, tab. 2 - z górnego żywetu Posłowic i Sowich Górek; korality mniejsze niż u poprzednich gatunków, kielichy ostrobrzegie;
    4) Spinophyllum aiense liujingense (Yu et Kuang) - pl. 2: 7-10, pl. 3: 1-9, tab. 3 - z franu Czarnowa, Grabiny, Karwowa, Psich Górek i Szczukowskich Górek; w przekroju poprzecznym pogrubienie septów ograniczone do wewnętrznej części dissepimentarium, septa zazwyczaj lekko skręcone w osi koralita.

Wrzołek, T. 2002. Siphonophrentidae (Rugosa) in the Devonian of Poland. Coral Research Bulletin 7, pp 229 - 240
    Z dewonu Gór Świętokrzyskich opisano cztery gatunki z rodziny Siphonophrentidae Merriam 1974. Dwa z nich, Enallophrentis corniformis (Gürich 1896) i Enallophrentis polonica (Sobolev 1904) zrewidowano, mimo iż ich materiał typowy zaginął; dwa gatunki opisano jako nowe: Siphonophrentis laskowae sp. n. i Siphonophrentis georgii sp. n. Badane gatunki prawdopodobnie reprezentują imigrantów z Prowincji Wschodniej Ameryki Północnej do Prowincji Starego Świata. W żywecie pojawiły się w przedrafowych zespołach Gór Świętokrzyskich. Wystąpienia badanej rodziny w eiflu i we franie Polski wymagają potwierdzenia.

Wrzołek T. 2005. Devonian rugose corals of the Phillipsastrea hennahii species group. [dewońskie koralowce Rugosa z grupy gatunków Phillipsastrea hennahii] Acta Geologica Polonica, 55 (2), pp 163-185.
    Masywne koralowce Rugosa z rodziny Phillipsastreidae, podobne do Phillipsastrea hennahii, i określone jako grupa gatunków Ph. hennahii, charakteryzują się redukcją ścianek między koralitami (kolonie tamnasterioidalne lub zbliżone do tamnasterioidalnych), zmienną lecz wyraźnie zaznaczoną obecnością dissepimentów podkówkowatych na granicy między tabularium a dissepimentarium, oraz znacznym odchyleniem platform peryferycznych kielicha na zewnątrz koralita. Przebadano siedem gatunków z grupy Ph. hennahii, głównie z żywetu południowej Eurameryki, Iberii i północnej Gondwany. Z Gór Świętokrzyskich opisano i zilustrowano dwa gatunki: środkowożywecką Phillipsastrea sobolewi (Różkowska 1956) i późnożywecką Phillipsastrea jachowiczi, gatunek nowy. Również z Gór Świętokrzyskich zilustrowano późnofrańską Phillipsastrea falsa Coen-Aubert 1987. [abstrakt tłumaczony z angielskiego]
pełny tekst (pdf)


Wrzołek T. 2007: A revision of the Devonian rugosan phillipsastreid genus Smithicyathus. Acta Palaeontologica Polonica, 52 (3), pp 609-632.
    Rodzaj tetrakorala Smithicyathus został wyróżniony w niniejszej pracy jako masywny lub faceloidalny przedstawiciel rodziny Phillipsastreidae, z licznymi dissepimentami podkówkowymi oraz z bardzo krótkimi septmi pierwszego rzędu w obrębie tabularium. Rewizja taksonomiczna tego rodzaju dokonana została w oparciu o analizę ponad 20 cech numerycznych pomierzonych na przekrojach kolonii lub na ilustracjach w literaturze paleontologicznej. Gatunki w obrębie tego rodzaju wyróżniono bądź to na podstawie odrębności morfometrycznej dla przynajmniej jednej, kluczowej cechy, bądź to na podstawie izolacji stratygraficzno-geograficznej analizowanych gatunków. Przypuszczalnie najwcześniejszymi gatunkami z tego rodzaju są S.? emendatus i S.? russakovi opisane z eiflu Angary. W górnym franie Smithicyathus reprezentowany jest przez siedem gatunków: w zachodniej Eurameryce są to S. cinctus i S. mcleani sp. n.; na SE szelfie Eurameryki występują S. lacunosus, S. cf. lacunosus, S. smithi, S. cf. smithi oraz S. lubliniensis; na Angarze zanotowano S.? belkovskiense. Rodzaj ten nie przetrwał kryzysu biotycznego na granicy fran / famen. Smithicyathus żył w płytkowodnych zbiornikach morskich w warunkach tropikalnych i subtropikalnych, z wyjątkiem obszarów Angary, które znajdowa.ły się w dewonie w strefie północnych średnich szerokości geograficznych. W Górach Świętokrzyskich Smithicyathus lacunosus i S. smithi zasiedlały najczęściej strefy dna morskiego o ograniczonym dostępie do otwartego zbiornika – w takich obszarach gatunki te reprezentują ponad 90% zebranych kolonijnych Rugosa, podczas gdy w osadach otwartego zbiornika morskiego są to znaleziska rzadsze, tak jeśli idzie o liczbę okazów, jak i o proporcję do innych gatunków koralowców czteropromiennych. [abstrakt tłumaczony z angielskiego]

pełny tekst (pdf)


© Uniwersytet Śląski
Wykonał: Jarosław Krupa